Rodzaje propolisu według pochodzenia geograficznego – który wybrać do produkcji?

W handlu propolisem bardzo często używa się prostego podziału: propolis polski, brazylijski, argentyński, urugwajski. Dla przetwórcy to jednak za mało. O tym, jak surowiec będzie zachowywał się w ekstrakcji i formulacji, znacznie więcej mówi jego rzeczywiste pochodzenie botaniczne i strefa roślinna niż sama granica państwa. Właśnie dlatego sensowny podział nie przebiega wyłącznie według kraju, lecz według realnych typów surowca.

Najważniejsza praktyczna konsekwencja jest taka, że czasem surowce pochodzące z tego samego kraju mogą mieć zupełnie inne cechy i stanowić po prostu zupełnie inne produkty (np.: zielony propolis brazylijski i czerwony propolis brazylijski), a w innych miejscach propolisy z różnych krajów środkowej Europy mogą nie różnić się w zauważalny sposób (propolis z różnych krajów środkowej Europy). Dla produkcji liczą się przede wszystkim: rozpuszczalność, profil żywic i związków fenolowych, powtarzalność partii, dostępność, czasem kolor oraz to, czy dany typ jest kupowany jako standardowy surowiec procesowy, czy raczej jako składnik produktu premium.

Propolis brązowy typu europejskiego – punkt odniesienia dla większości przetwórców

Dla wielu zastosowań przemysłowych propolis brązowy typu europejskiego pozostaje najbardziej przewidywalnym punktem wyjścia. To propolis z europejskiej strefy umiarkowanej. W literaturze ten typ jest zwykle opisywany jako poplar-type propolis, ponieważ jego głównym źródłem są żywice topól, choć w praktyce udział mogą mieć też inne drzewa i krzewy rosnące w tej samej strefie. Taki propolis występuje szeroko w Europie, Ameryce Północnej i części Azji. Jego typowe składniki to przede wszystkim flawonoidy, kwasy fenolowe i ich estry. To właśnie ten typ większość odbiorców ma na myśli, kiedy mówi po prostu „propolis”. W naszej praktyce nie rozróżniamy go wyłącznie według kraju, lecz według klasy jakościowej i sposobu przygotowania partii.

Specyfikacja PR/EU1/40 obejmuje propolis z krajów Unii Europejskiej, kupowany bezpośrednio od pszczelarzy, przechodzący szersze spektrum badań i o rozpuszczalności w etanolu co najmniej 55%, czyli z zawartością substancji nierozpuszczalnych w etanolu nie większą niż 45%. Przy standaryzacji celujemy tu w około 40% frakcji nierozpuszczalnej. Towar ma ładny wygląd i nadaje się bardzo dobrze do konfekcji. W ofercie PROKIT ta klasa występuje jako osobna pozycja handlowa w grupie propolisu europejskiego.

Specyfikacja PR/EU/39 również obejmuje propolis z krajów Unii Europejskiej, kupowany bezpośrednio od pszczelarzy i przechodzący szersze spektrum badań, ale o niższej rozpuszczalności: co najmniej 45%, czyli z zawartością substancji nierozpuszczalnych w etanolu nie większą niż 55%. W praktyce standaryzacyjnej celujemy tu w około 50% substancji nierozpuszczalnych. Jest to zatem typowa II klasa jakości wg Polskiej Normy PN-R-78891. Widoczne są tu zanieczyszczenia mechaniczne, dlatego ten materiał rekomendujemy do produkcji ekstraktów. Jego specyfikacja również jest widoczna w bieżącej ofercie PROKIT jako osobna klasa.

Osobną kategorię stanowi PR/ECZ/42, czyli propolis z europejskiej strefy klimatycznej. Obejmuje on nie tylko Unię Europejską, ale też kraje sąsiednie, w tym Ukrainę i Turcję. Ten surowiec kupujemy w mieszanych partiach hurtowych. Zakres badań jest tu węższy i koncentruje się przede wszystkim na rozpuszczalności, która zwykle mieści się w przedziale 45–55%. W efekcie jest to materiał tańszy ale dostępny w dużych ilościach. W aktualnej ofercie PROKIT ta grupa również jest oddzielona handlowo.

Warto podkreślić jedną rzecz: polski propolis nie jest osobnym typem technologicznym. Jest szczególnym przypadkiem propolisu europejskiego. Jednocześnie wielu odbiorców w Polsce oczekuje surowca wyłącznie krajowego, dlatego na życzenie przygotowujemy również partie 100% polskie. W praktyce zdecydowana większość propolisu sprzedawanego przez nas w klasach PR/EU1/40 i PR/EU/39 to właśnie propolis polski, ale nadal należy on do szerszej rodziny propolisu europejskiego.

Dla przetwórcy oznacza to tyle, że przy propolisie europejskim warto patrzeć nie tylko na deklarowany kraj pochodzenia, ale przede wszystkim na klasę jakościową, rozpuszczalność, sposób zakupu surowca i zakres wykonanych badań. To właśnie te elementy przekładają się na przewidywalność procesu.

Zielony propolis brazylijski – gdy potrzebny jest konkretny typ, a nie po prostu „propolis z Brazylii”

Brazylijski propolis zielony nie jest po prostu egzotycznym odpowiednikiem propolisu europejskiego. To odrębny typ botaniczny, związany przede wszystkim z rośliną Baccharis dracunculifolia. W literaturze i w handlu ten typ jest wyróżniany właśnie dlatego, że ma inny profil chemiczny niż propolis ze strefy umiarkowanej. Surowiec ma zielonobrązowawą lub oliwkową barwę, ekstrakt w odcieniach zieleni, ostry charakterystyczny zapach, a jego charakterystycznym markerem biochemicznym jest artepilina C, której zawartość w specyfikacji jakościowej PROKIT określamy na poziomie co najmniej 3,5%.

Z praktycznego punktu widzenia zielony propolis warto wybierać wtedy, gdy zależy Państwu nie tylko na „samym propolisie”, ale na konkretnym markerze handlowym i analitycznym, czyli właśnie artepilinie C, oraz na charakterystycznym profilu brazylijskiego surowca. Literatura opisuje zielony propolis jako bogaty w prenylowane fenylopropanoidy, a niektóre zestawienia wymieniają obok artepiliny C również bakcharyna (baccharin), drupanina, kwas kawowy i p-kumarowy. To już zupełnie inny profil niż przy klasycznym typie topolowym.

Jest to dobry wybór dla produktów, w których istotne są: brazylijskie pochodzenie, rozpoznawalny profil chemiczny i możliwość odwołania się do konkretnych markerów surowca. Nie można go natomiast traktować jak prostego zamiennika propolisu europejskiego. Daje inny ekstrakt, inny kolor i inne oczekiwania po stronie rynku. To nie jest „to samo, tylko z innego kraju”, lecz odrębna kategoria surowca.

Czerwony propolis brazylijski – surowiec premium, ekskluzywny i wyraźnie droższy

Jeszcze wyraźniej odrębnym typem jest brazylijski propolis czerwony. PROKIT wskazuje dla niego pochodzenie botaniczne Dalbergia ecastaphyllum, czerwoną do brunatnoczerwonej barwę oraz czerwony ekstrakt etanolowy. Literatura potwierdza, że brazylijski czerwony propolis jest związany z żywicami tej rośliny i że różni się od zielonego nie tylko kolorem, ale także klasami związków dominujących w składzie. Do jego najbardziej charakterystycznych związków należą izoflawonoidy i pterokarpany, a wśród markerów najczęściej wymienia się vestitol, neovestitol, medicarpin, formononetynę i biochaninę A.

Z perspektywy przetwórcy najważniejsze są tu trzy rzeczy. Po pierwsze, jest to surowiec wyraźnie droższy od standardowych propolisów brązowych. W aktualnej ofercie PROKIT czerwony brazylijski jest wyceniany znacząco wyżej niż propolis europejski, co dobrze pokazuje, że nie jest to surowiec codziennego użycia, lecz materiał do bardziej selektywnych zastosowań.

Po drugie, jego wyższa cena nie jest przypadkowa. Badania i przeglądy wskazują, że czerwony propolis brazylijski jest związany wyłącznie z określonym obszarem północno-wschodniej Brazylii, zwłaszcza wybrzeżem i strefami namorzynowymi stanu Alagoas. To właśnie ograniczona skala i unikalność obszaru pozyskiwania w połączeniu z niepowtarzalnym składem biochemicznym tłumaczą jego pozycję rynkową. (PMC)

Po trzecie, jest to surowiec do produktów ekskluzywnych, premium, dla koneserów, a nie optymalny wybór tam, gdzie głównym kryterium jest koszt formulacji. Jeżeli celem jest stworzenie produktu wyraźnie wyjątkowego, czerwony propolis ma mocne uzasadnienie. Jeżeli jednak ktoś szuka po prostu propolisu do klasycznego ekstraktu, zwykle będzie to wybór zbyt drogi.

Brązowy propolis z Argentyny i Urugwaju – tańsza alternatywa, ale wymagająca większej ostrożności

Wśród południowoamerykańskich propolisów brązowych warto osobno myśleć o Argentynie i Urugwaju, ale z praktycznego punktu widzenia wygodnie jest omówić je razem. Oba te kierunki bywają interesujące dla przetwórców szukających surowca tańszego od klasycznego propolisu europejskiego, jednak w obu przypadkach ocena konkretnej partii ma większe znaczenie niż sama nazwa kraju.

Argentyna jest krajem bardzo rozległym i silnie rozciągniętym południkowo, a więc obejmuje kilka stref klimatycznych i różne zespoły roślinne. To realnie przekłada się na propolis. Przeglądy poświęcone propolisowi argentyńskiemu podkreślają jego duże zróżnicowanie i wskazują, że wyróżniono tam kilka typów tego surowca. W praktyce oznacza to, że propolis argentyński nie jest jednym jednolitym profilem technologicznym.

W obrocie handlowym brązowy propolis argentyński bywa jedną z tańszych wersji propolisu brązowego, dlatego część przetwórców stosuje go jako ekonomiczny zamiennik propolisu europejskiego. Taka strategia może być uzasadniona, bo dobre partie potrafią być jakościowo bardzo zbliżone do propolisu europejskiego i dobrze sprawdzać się w podobnych zastosowaniach. Jednocześnie nie warto zakładać tego automatycznie bez oceny partii.

W przypadku Urugwaju sytuacja jest nieco inna. Literatura wskazuje, że możliwe źródła roślinne urugwajskiego propolisu obejmują m.in. eukaliptusy, topole, brzozy i wierzby, a skład izolowanych związków wykazuje podobieństwo do propolisu europejskiego i chińskiego. To tłumaczy, dlaczego bywa on traktowany jako południowoamerykański brązowy propolis względnie bliski typowi europejskiemu. (PubMed)

Z naszej praktyki wynika jednak, że propolis urugwajski potrafi sprawiać więcej problemów technologicznych, niż sugerowałoby samo podobieństwo botaniczne. Część partii słabo rozpuszcza się w 70% etanolu i lepiej pracuje dopiero przy zastosowaniu 95% etanolu. Zdarza się też, że przy zagęszczaniu ekstraktu rozdzielają się różne fazy żywiczne, co utrudnia uzyskanie jednorodnego półproduktu.

Dlatego zarówno przy propolisie argentyńskim, jak i urugwajskim, nie polecalibyśmy zakupu wyłącznie na podstawie ogólnej etykiety pochodzenia. Są to surowce, które potrafią być bardzo użyteczne kosztowo, a czasem również jakościowo bardzo dobre, ale wymagają wcześniejszej próby technicznej.

Który rodzaj propolisu wybrać?

Jeżeli zależy Państwu na klasycznym, przewidywalnym surowcu do standardowych ekstraktów, kapsułek, formulacji spożywczych lub kosmetycznych, najbezpieczniejszym punktem wyjścia jest propolis brązowy typu europejskiego.

Jeżeli ważne jest brazylijskie pochodzenie, specyficzna tożsamość surowca i marker chemiczny, warto rozważyć zielony propolis brazylijski.

Jeżeli celem jest produkt luksusowy, premium i oparty na rzadkim surowcu, właściwym kandydatem będzie czerwony propolis brazylijski. Trzeba jednak zaakceptować wyraźnie wyższy koszt surowca.

Jeżeli priorytetem jest koszt, można rozważyć brązowy propolis z Argentyny lub Urugwaju.

Podsumowanie

Podział propolisu według pochodzenia geograficznego ma sens tylko wtedy, gdy odpowiada realnym różnicom w surowcu. Dla przetwórcy ważniejsze od samej nazwy kraju są: typ botaniczny, rozpuszczalność w etanolu, zakres badań, powtarzalność partii i zachowanie w procesie. Właśnie dlatego polski propolis i szerzej propolis europejski należy traktować jako jedną rodzinę technologiczną, zielony i czerwony propolis z Brazylii jako dwa odrębne typy specjalistyczne, a brązowe propolisy z Argentyny i Urugwaju jako ciekawe cenowo zamienniki dla propolisu europejskiego, ale wymagające bardziej ostrożnej oceny partii.

FAQ